Home / Nieuwsbrief / Archief / Nieuwsbrief 42
door Paula Buit, juli 2026
Normen
De onderzichtbare regels
De jazz-muzikanten in New Orleans speelden de meest fantastische muziek in de jazz-cafes. Met enthousiast publiek maar hun financiële positie bleef beroerd. Ze kregen financiële trainingen, tools, maar niets werkte. Want het probleem was niet kennis. Het was een ongeschreven regel: Echte muzikanten vragen niet om geld. Geen training verandert dat. Het gaf hen het gevoel alsof ze amateur straatmuzikanten waren met een pet op de grond. Zij zijn professionals! De oplossing? Een fooienregel op de rekening zoals bij het barpersoneel. Niemand hoeft meer te vragen. De norm blijft intact, het systeem werkt ermee mee. Dat is norm design.
Normen. De onzichtbare regels die bepalen hoe we leven, werken en erbij horen. Hoe we verschillend omgaan met normen, hoe onze eigen normen tot stand komen en wat er mogelijk zou zijn als we die normen voorzichtig in twijfel trekken.
Als je je inzet voor sociale verandering en geen van je oplossingen aanslaat, kan de oorzaak iets ongeschreven, onuitgesproken en opmerkelijk krachtigs zijn: culturele normen.
Deze regels over wat je wel en niet mag doen worden afgedwongen door sociale goedkeuring of afkeuring. Het negeren ervan kan zelfs de bestbedoelde oplossing de das omdoen, schrijft Jeff Leitner in het artikel: The Science of Norm Design. Norm Design is the next stage in design thinking.
Leitner wijst op het opkomende vakgebied van normontwerp. Aan de hand van voorbeelden van NASA en bijvoorbeeld de muzikanten in New Orleans, legt hij de vier stappen uit die dit proces kenmerken:
- Breng de ongeschreven regels aan het licht.
- Sorteer de normen. Normen die tegen je werken en de normen die voor je werken.
- Ontwerp je oplossing. Je probeert niet de norm te veranderen of te overwinnen; je probeert je doel te bereiken door mee te bewegen met wat al werkt.
- Test en schaal op. Normen geven real-time feedback: een interventie die de omgeving “absorbeert” zonder effect is een teken dat je de verkeerde norm te pakken hebt.
Edgar Schein beschreef het al in 1984 in Three layers of organisational culture: de diepste laag van een organisatiecultuur bestaat uit onderliggende aannames; onbewust, onuitgesproken, bijna onzichtbaar. Als je die niet raakt, beklijft geen enkele verandering.
Vier signalen dat je een normenprobleem hebt:
- Het probleem blijft bestaan ondanks meerdere serieuze pogingen
- Iedereen komt tot dezelfde diagnose zonder die te bevragen
- Er is een zichtbare kloof tussen wat mensen zeggen en wat ze doen
- Een interventie die wél had moeten werken werd stilletjes geneutraliseerd (de organisatie of gemeenschap gaat gewoon weer verder met wat ze voorheen deed, zonder dat iemand kan uitleggen waarom)
Norm Design voegt één vraag toe aan design / design thinking en gedragswetenschappen. Naast de vraag hoe laten we mensen betere keuzes maken? Neem je nu ook dit bewust mee in je aanpak: Zal de omgeving deze oplossing accepteren of stilletjes afwijzen? Want een interventie die de ongeschreven regels negeert, mislukt voordat ze begint.
NORMdrop is een persoonlijk, cultureel project van collega strateeg Ben Davies. Het nodigt mensen uit om de normen die zij hebben te delen. Het is een gaaf project dat de eerste stap, van de aanpak van Leitner laat zien. Voeg jij ook je norm(en) toe aan het project? Het brengt de onzichtbare normen naar boven van mensen. Het doel is erkenning, verbinding en een soort collectief zelfbewustzijn. Het gevoel dat ‘anders zijn’ iets is wat iedereen met zich meedraagt.
Onzichtbare regels sturen jou. Totdat jij ze ziet, dan heb je een keuze.
Het Grootste Kennisfestival
Dat was leuk!
Dit is de poster van het Grootste Kennisfestival. Die appel op het hoofd van de vrouw interpreteer ik als durf en vertrouwen. Dat is precies wat ik de toehoorders in mijn sessie over Toekomstdenken geeft meer inzicht in het NU wilde meegeven.
Ik deelde 5 lenzen om anders te kijken in het programma van Trendbureau Overijssel. Voorbij de kaders waarbinnen we gewend zijn te werken. Want onze huidige blik is vaak te smal. Hoe kunnen we een nieuwe manier van kijken bouwen zodat we beter zien wat buiten onze huidige kaders valt. Dat het benadrukken van verschillen ons zelden vooruit helpt. En ik had het onder andere over de lerende organisatie. Hoe kunnen we ‘leren’ onderdeel maken van onze werkprocessen. Een cultuur creëren waarin mensen kennis delen, vragen stellen en fouten durven erkennen. Dat vraagt om een andere mindset: flexibel, creatief en openstaan voor onverwachte mogelijkheden. Precies de nieuwe vaardigheden die mensen helpen in een dynamische omgeving.
Het vermogen om ontwikkelingen tijdig te zien en koers te bepalen. Dat heeft alles te maken met strategie en je strategisch vermogen versterken.
Bekijk hier de compilatie. Knipperen = gemist.
De Goeroe en de Baron
In the art of seeing
lies the miracle of transformation
– Krishnamurti
Ik lees op dit moment in het boek De Goeroe en de Baron, geschreven door Rick Nieman. Hoe Krisnamurti de wereld naar Ommen haalde. Krisnamurti was een Indiase filosoof, spreker en schrijver. In mini-magazine Blikverruiming 02 schreef ik eerder over dit wonderlijke verhaal dat Ommen, waar ik woon, uitgroeide tot een spiritueel wereldcentrum. Hij stimuleerde mensen om het leven met nieuwsgierigheid en openheid te benaderen. Het boek zou ik omschrijven als verhalende geschiedenis en Nieman heeft dat echt ontzettend goed en met veel details gedaan. Zomer leestip!
Cathedral Thinking
The long term mindset
Tijdens een cursus van The House of Beautiful Business hoorde ik voor het eerst de term cathedral thinking. Langetermijnprojecten die pas vruchten afwerpen voor generaties na jou. Je bouwt aan iets dat je zelf nooit afgemaakt zult zien.
Het beeld komt van Gaudí. Hij wist dat de Sagrada Família nooit klaar zou zijn tijdens zijn leven, dus moest hij kiezen. Gaudí koos ervoor om niet elk fundament uit te werken, maar de Nativiteitsgevel helemaal afbouwen. Hij liet de torens al rijzen, zichtbaar voor de stad. Zodat iedereen kon zien waar het naartoe ging, lang voordat het af was. Professor Yih-Teen Lee deed onderzoek naar de Sagrada Família en de lessen over leiderschap, visie en innovatie die we uit Gaudí’s werk kunnen trekken. Lessen voor modern management zijn er zeker te vinden:
Duurzaamheid: Grote organisatiedoelen moeten generaties lang kunnen inspireren.
Flexibiliteit: Starre plannen falen bij langdurige projecten; principes werken beter.
Technologie: Innovatie door een visie die specifiek genoeg is om richting te bepalen (zoals de op de natuur geïnspireerde vormen), maar open genoeg om moderne technologieën (zoals 3D-printen en computergestuurd ontwerpen) te integreren.
Erfenis: Succesvolle leiders bouwen systemen die onafhankelijk van hun eigen aanwezigheid kunnen voortbestaan.
Gaudí, the less obvious leader
Yayoi Kusama
De stippenmevrouw
Ik baalde. Ik was met mijn moeder en zus een weekend in Keulen. We belandden in Museum Ludwig (aanrader!) en ontdekten daar de expositie van Yayoi Kusama. Uitverkocht, voor de gehele looptijd, elk tijdslot. Ik baalde omdat ik vaak pas ter plekke kijk wat er te doen is. Dat pakt niet altijd goed uit. Dus wat doe je dan als je terug bent? Troost zoeken en googelen op beeldmateriaal van wat ik had gemist. En daar stuit ik op de pre-sale van de expositie in Amsterdam, vanaf 11 september. Ik heb kaartjes. Ga je ook? Volgens mij een blikverruimende ervaring!
Pre-sale expositie
Fijne zomer allemaal!
Laad je zelf op, dans, lach, reset jezelf, terug naar je ‘encodings’
Oké, dit was het – smiley
Bedankt voor het lezen! Ik wens jullie allemaal een hele fijne zomerperiode.
Ken je een vriend of collega die nieuwsbrief Blikverruiming ook zou waarderen? Dank voor het doorsturen! Nieuwsbrief activeren kan hier. Voorgaande nieuwsbrieven lees je hier.
Nieuwsgierig naar meer? Blader door de mini-magazine edities (04 is recent verschenen!) en artikelen – vol inspiratie om je blik te verruimen.
Hi. Mijn naam is Paula Buit. Ik help organisaties met strategieontwikkeling. Organisaties die vastlopen in hun huidige manier van denken en doen helpen met nieuwe perspectieven op hun strategisch vraagstuk te ontwikkelen zodat ze weer richting, helderheid en betekenis vinden. Dat geeft energie om stappen vooruit te zetten.
>> Schrijf je in voor maandelijkse updates!
